"Cõi thiên thai" Phong Nha - Kẻ Bàng

Chúng tôi đến Đồng Hới khi trời đã xế chiều. Thật may mắn khi chúng tôi được các đồng nghiệp ở Báo Quảng Bình đưa đến nghỉ ở một khách sạn nằm bên dòng Nhật Lệ nơi ấy trong những năm chống Mỹ Mẹ Suốt từng "một tay lái chuyến đò ngang" "sợ chi sóng gió tàu bay" đưa từng đoàn quân hối hả trên đường ra trận.
Bây giờ qua sông Nhật Lệ chẳng phải gọi đò cứ thung dung mà trải bước trên chiếc cầu dài 600 m. Ít ai có thể ngờ rằng trong những năm chiến tranh Đồng Hới nhà cửa tan hoang vì bom đạn Mỹ bây giờ đang vươn mình trỗi dậy trở thành một đô thị loại ba đường phố rợp bóng cây xanh. Nét nổi bật của Đồng Hới có rất nhiều khu du lịch bãi tắm sạch và đẹp như Nhật Lệ Quang Phú. Mới đây khu du lịch Mỹ Cảnh (Bảo Ninh) có quy mô vào loại nhất nhì ở khu vực miền Trung được đầu tư xây dựng với 9 chức năng: nghĩ dưỡng khách sạn nhà hàng khu vui chơi giải trí khu thể dục thể thao nước khu cây xanh… với tổng mức đầu tư 400 tỷ đồng. Trong tương lai đô thị Đồng Hới sẽ mở rộng ra phía Bắc tạo thành tuyến du lịch biển hấp dẫn từ Hải Thành đến Lý Trạch kết hợp du lịch khám phá các di tích văn hoá lịch sử như hệ thống Luỹ Thầy thành Đồng Hới di tích khảo cổ Bàu Tró… Hiếm có một đô thị nào lại hội tụ nhiều yếu tố thuận lợi về tự nhiên như Đồng Hới giao thông thuỷ bộ đều thuận tiện và sắp có thêm đường hàng không.
Đến Quảng Bình không đi Phong Nha - Kẻ Bàng di sản thiên nhiên thế giới xem như chưa đến vùng đất "chang chang cồn cát nắng trưa" của Mẹ Suốt. Toàn bệ thống hang động ở Phong Nha - Kẻ Bàng cho đến cuộc khảo sát cuối cùng vào khoảng tháng 1.1994 của Hiệp hội thám hiểm hang động hoàng gia Anh BCRA (British Cave Research Association) có 31 động với tổng chiều dài gần 100 km. Không như vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) độ sao này do khách du lịch đến quá nhiều nên thi thoảng cứ nghe báo chí la ó rân trời về tình trạng ô nhiễm môi trường đến Phong Nha - Kẻ Bàng tôi đoan chắc rằng nếu để ý một chút bất cứ du khách nào cũng sẽ thấy hình ảnh những nhân viên khu du lịch lặng lẽ đi sau các đoàn khách nhặt từng mảnh rác vỏ lon bia lon nước giải khát nhét vào những kẽ đá hốc hang. Và hiếm có cảnh những người bán hàng nước hàng lưu niệm hay ăn xin chèo kéo khách du lịch. Đó là điều không phải bất cứ khu du lịch nào cũng làm được. Từ đầu năm 2002 ngành du lịch Quảng Bình cùng với các tỉnh miền Trung thống nhất thành lập "Con đường di sản thế giới" dài 1.500 km từ Đà Lạt ra đến Vinh với hạt nhân là 4 Di sản thế giới: Thánh địa Mỹ Sơn Phố cổ Hội An quần thể di tích Huế và Phong Nha - Kẻ Bàng. Theo dự đoán của Ban điều hành "Con đường di sản thế giới": Hiện nay lượng khách quốc tế đến miền Trung trung bình khoảng 1 triệu khách/năm khách nội địa khoảng 3 triệu khách/năm. Khi "Con đường di sản thế giới" phát triển mỗi năm lượng khách du lịch đến miền Trung sẽ tăng gấp đôi và chi tiêu của khách sẽ tăng 75% vào năm 2005.
@ Động Tiên Sơn - "Lâu đài của thạch nhũ"
Danh thắng Phong Nha - Kẻ Bàng bao gồm hệ thống nhiều hang động thuộc vùng núi đá vôi Kẻ Bàng. Từ Đồng Hới đi dọc theo lộ 1A khoảng 16 km đến ngã ba thị trấn Hoàn Lão huyện Bố Trạch rẽ về hướng Tây theo đường tỉnh lộ 2 và quốc lộ 15 khoảng 30 km là đến Trung tâm du lịch Phong Nha. Ngoài tuyến đường bộ còn có tuyến đường thuỷ đi từ thị trấn Ba Đồn huyện Quảng Trạch hoặc từ Cầu Gianh theo nguồn sông Son xuôi về khoảng 28 km. Tuy nhiên dù đi bằng bất cứ đường nào bạn cũng phải đón thuyền mới đến được nơi mà không chỉ người Việt Nam mà cả khách nước ngoài đều công nhận là một trong những kỳ quan của thế giới. Đến bây giờ vẫn chưa ai biết đích xác vì sao gọi sông Son. Vào mùa mưa nước sông ngầu đỏ. Các nhà khoa học giải thích rằng đó là do những trận mưa như trút ở đầu nguồn làm đá vôi tan ra đổ vào thượng lưu sông Troóc rồi chuyển xuống hạ lưu đưa qua dòng sông ngầm trong lòng dãy núi Kẻ Bàng và thoát ra cửa động Phong Nha (Theo các nhà thám hiểm người Anh hệ thống hang động Phong Nha có con sông ngầm chảy qua các hang Khe Ry hang Thung hang Chà Ang và động Phong Nha… với tổng chiều dài 44 km). Huyền tích dân gian thì kể khác ngày xưa có một đôi trai gái yêu nhau không nên duyên phận đã trầm xuống dòng sông để chứng minh mối tình son sắt. Trong những năm kháng chiến để ngăn chặn các hoạt động vận chuyển phương tiện khí tài của quân đội ta qua lại hai bờ Nam Bắc bến Xuân Sơn (nằm trong hệ thống đường Trường Sơn thuộc địa phận xã Sơn Trạch huyện Bố Trạch) máy bay Mỹ liên tục oanh tạc khu vực này thả thuỷ lôi bom từ trường. Trên đoạn sông Son từ bến Xuân Sơn vào cửa động Phong Nha chưa đầy 5 km nhưng có lúc chúng thả 60-80 quả bom dày đặc trên sông.
Người Quảng Bình đưa khách ngoạn cảnh thường bảo ở đây nổi tiếng nhất là "động ướt" và "động khô". Động ướt là động Phong Nha động khô là động Tiên Sơn - nằm ở độ cao khoảng 200 m trên trần động Phong Nha có chiều dài khoảng 980m được mệnh danh là "Lâu đài của thạch nhũ". Đường lên động Tiên Sơn nhỏ hẹp men theo vách núi quanh co uốn lượn với tất cả 508 bậc thang. Do đường khá dốc các bậc thang lại cao nên để lên đến động bạn phải dừng lại "thở" ít nhất 10 lần. Nhiều cô gái đi được vài bậc thang đã phải lột guốc cao gót thuê đôi dép xẹp cho dễ bước. Đi cùng chúng tôi có một đồng nghiệp mắc chứng viêm khớp nhìn những bậc thang cao ngất đành ngậm ngùi thối lui. Có nhà thơ đã viết:
Uốn lượn đường lên tựa dáng rồng
Mây vờn lãng đãng gió mênh mông
Quả thật bước vào động ai cũng ngỡ mình như chàng Từ Thức xưa lạc bước vào cõi thiên thai. Hàng ngàn khối nhũ muôn sắc những cột nhũ đá óng ánh màu cẩm thạch. Trên vòm động có nhiều vân trắng như vòng bạc có những nhũ đá hình đám mây ngũ sắc lững lờ trôi. Có người nhận xét: "Nếu Phong Nha đẹp tựa chốn thuỷ cung nơi có vua Thuỷ Tề có nàng tiên cá thì Tiên Sơn là bóng đáng nơi ngự trị của Ngọc Hoàng". Theo truyền thuyết đây là "ngôi nhà tình ái" do Ngọc Hoàng xây dựng cho một tiên nữ cùng với một chàng trai mồ côi làm nghề đánh cá để họ trông coi việc trị thuỷ quái ở dòng sông Son.
@ Phong Nha đệ nhất động
Hấp dẫn và cuốn hút nhất vẫn là "động ướt" Phong Nha. Theo các nhà nghiên cứu tên động được lấy từ tên gọi của một ngôi làng và được gọi một cách phổ biến thông dụng vào những năm đầu thập niên 1920 của thế kỷ XX. Trước đó theo sách Đại Nam Nhất Thống Chí Phong Nha còn có tên gọi là động Thầy Tiên hay động Núi Thầy. Trong động có một tượng đá như hình tiên ông được người địa phương thờ phụng. Triều Nguyễn sắc phong thần Hiển Linh đến đời Minh Mạng thứ năm (1824) được gia phong làm thần Ứng Diệu.
Ngồi thuyền trên sông Son từ xa bạn đã thấy cửa động hình thang sát mặt nước rộng chừng 20 - 25m cao khoảng 10 m. Từ cửa động vào đến nhánh hang khô đầu tiên có tên là Động Bi Ký khoảng 600m. Tên động này do linh mục người Pháp Léopold Cadière đặt trong lần thám hiểm Phong Nha vào cuối thế kỷ XIX. Tại đây ông đã tìm thấy dấu tích của một bàn thờ và 97 chữ Chăm khắc trên vách đá. "Bi" có nghĩa là bia "Ký" là chữ. Một thời gian sau một người Pháp khác tên là Pavis đến động Bi Ký xem những chữ Chăm. Ông này chỉ đọc được duy nhất có một chữ là "Capimala" - tên của vị La Hán tổ thứ 13 trong Phật giáo. Theo giáo sư Trần Quốc Vượng về niên đại thì đây là vùng thánh địa Phật giáo Bắc Chăm Pa khoảng thế kỷ IX đầu thế kỷ X. Sau Pavis hàng loạt các nhà nghiên cứu như nhà thiên văn học người Anh Baton (tháng 7.1924) Antoni (người Pháp 1928) Charly Pas Qualaggi và Bouffier (người Pháp tháng 5.1929) Thái Văn Kiểm (1942)… đến Hiệp hội thám hiểm hang động hoàng gia Anh BCRA (1990 - 1994) mới khảo sát được toàn bộ động Phong Nha. Qua nhiều lần thăm dò suốt hơn một thế kỷ của các nhà khoa học Pháp Việt Nam Anh… tổng chiều dài đo được ở động Phong Nha là 7.729 m nơi cao nhất là 50m và độ sâu của động là 83m.
Năm 1994 trong cuộc họp với thường trực UBND tỉnh Quảng Bình về các đợt thám hiểm ở khu vực Phong Nha - Kẻ Bàng ông Howard Limbert - Trưởng đoàn thám hiểm hang động hoàng gia Anh BCRA nhận định: "Động Phong Nha là một trong hai hang động đẹp nhất thế giới… và cũng là hang động nước dài nhất thế giới". Trong khi đó tạp chí Hang động quốc tế đánh giá Phong Nha là một trong ba hang nước tiêu biểu trên thế giới và là hang động duy nhất ở Việt Nam đạt 7 tiêu chí: hang có con sông ngầm đẹp nhất có cửa hang cao và rộng nhất có bãi cát bãi đá ngầm đẹp có hồ nước ngầm đẹp có hang khô rộng và đẹp có hệ thống thạch nhũ kỳ ảo và tráng lệ nhất là hang nước dài nhất".
Hiện nay ngành du lịch Quảng Bình chỉ đưa vào khai thác 3 động Bi Ký động Tiên và động Cung Đình trong các hang động Phong Nha. Từ động Bi Ký bước qua bãi cát mịn màng mát rượi bạn bắt đầu có cảm giác như mình đang ở chốn thần tiên với những nhũ đá được thiên nhiên gọt dũa thành muôn hình vạn trạng: nào là hình những cung nữ trong điệu múa hoàng cung những nhũ đá mang bóng dáng của những giò phong lan treo trên trần động. Đến động Tiên và động Cung Đình bạn lại nghĩ dường như mình đang dạo bước trong vườn thượng uyển. Những cây nhũ đá lớn mang dáng dấp của tháp liên hoa những cột đá cao trên 20 m chống đỡ mái cung đình những ngai vàng những long lân quy phụng… Chỉ với những bóng đèn màu nhỏ nhũ đá toả ra những ánh hào quang long lanh như kim tuyến hay những dòng pha lê rực rỡ. Rất nhiều nhũ đá mang tính hưởng âm chỉ cần gõ nhẹ nó phát ra những âm thanh như tiếng chuông. Ở động Cung Đình còn có một chuỗi nhũ đá dính liền nhau như phím đàn mỗi phím có một âm thanh riêng biệt trầm bổng khác nhau.
Đưa tay khẻ chạm vào thiên nhũ
Sực tỉnh mình đang ở cõi trần.
***
Ở Phong Nha - Kẻ Bàng không chỉ có hệ thống hang động đẹp nhất thế giới mà còn có một khu rừng nguyên sinh rộng hơn 41.000 ha được đánh giá là có mức độ đa dạng sinh học cao nhất trong số các khu bảo tồn tại Việt Nam. Tiến sĩ Lê Xuân Cảnh (Viện sinh thái - tài nguyên môi trường cho biết: "Có 29 khu rừng quốc gia và bảo tồn tự nhiên được chọn ra để đánh giá so sánh và cho điểm (năm 1997) thì Phong Nha - Kẻ Bàng được xếp ở vị trí thứ nhất với số điểm 39".
Đầu năm 2004 Phong Nha - Kẻ Bàng chính thức được tổ chức UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới. Đây thực sự là một niềm vinh dự không chỉ riêng đối với người dân Quảng Bình mà còn là của cả nước. Điều tôi tin chắc rằng với hình ảnh những nhân viên khu du lịch cẩn thận nhặt từng mẩu rác Quảng Bình sẽ giữ vững được danh hiệu đó.
ĐẶNG HOÀNG THÁI